Birleşen Ştatlar, Russiýa we Ukraina soňky birnäçe hepde bäri ýaraşygyň çarçuwalaryny işläp düzýär – olaryň birisi elektrik stansiýalary we geçiriji liniýalar ýaly energetika desgalaryny goramagy maksat edinýär, beýlekisi Gara deňizde harby hereketleriň azaldylmagyna gönükdirilýär.
Moskwanyň soraýan iň esasy zatlarynyň birisi jemgyýetçilige açyk görnüşde mälim edildi: sanksiýalaryň gowşadylmagy. Kreml Gara deňizde ok atyşygy bes etmek boýunça 25-nji martda yglan edilen ylalaşykdan soňra çap eden beýanatynda Moskwanyň bu ylalaşygy diňe Günbatar ýurtlary özüne garşy girizen sanksiýalaryny bölekleýin gowşadan halatynda berjaý etjekdigini aýtdy.
Bu talap dökün eksportlaryna hem-de bu eksportlary ätiýaçlandyrýan kompaniýalara girizilen çäklendirmeleriň ýatyrylmagyny, şeýle-de birnäçe rus bankyny SWIFT global töleg ulgamyna gaýtadan goşmaklygy öz içine alýar.
Birnäçe ÝB liderleri Moskwanyň bu haýyşyny bireýýäm ret etdiler, bu, esasan, 27-nji martda Parižde 30-dan gowrak ýurduň ýokary derejeli resmileri Ukraina boýunça howpsuzlyk kepilligini ara alyp maslahatlaşmak üçin ýygnananlarynda şeýle boldy.
Haçan-da men birnäçe ýewropaly diplomat bilen söhbetdeş bolanymda, olaryň ählisi şol gün Ak tamdan berlen beýanatda sanksiýalaryň gowşadylmagynyň agzalmandygyna ünsi çekdiler.
Bir ÝB resmisiniň Riýadda geçirilen soňky ýaraşyk gepleşiklerine salgylanyp, maňa aýdyşy ýaly: “Bu barada Saud Arabystanynda hiç hili ylalaşyk gazanylmady, şonuň üçin bu ýerde bize karar kabul eder ýaly hiç zat ýok”
ÝB-niň Russiýa bilen söwda gatnaşyklary
Ýewropalylar, mälim bolşy ýaly, ýaraşyk gepleşiklerinde ýokdular, ýöne Russiýa sanksiýalary babatynda olarda täsir bar.
SWIFT belgiýa kompaniýasy bolup, ÝB häzire çenli 23 rus bankyny, şol sanda Sberbank we “Bank Otkrytyýe” ýaly ir banklary SWIFT-den çykardy.
Olar Russiýanyň Ýewropa bilen söwda gatnaşyklarynyň Birleşen Ştatlar bilen aradaky söwda gatnaşyklary bilen deňeşdirilende has çuň bolandygyny bilýärler.
Birleşen Ştatlaryň Russiýa ugry boýunça eksportlary, giň möçberli çozuşdan öň hem, umumy eksport göwrüminiň 0.5 göteriminden hem az boldy. ÝB barada aýdylanda bu san alty göterime deň bolup, ol 250 milliard ýewro (272 milliard dollara) barabardyr.
Giň gerimli ÝB sanksiýalary Moskwa agyr zarba urdy. ÝB-niň sanksiýalar boýunça wekili Dewid O’Sulliwan (David O'Sullivan) çäklendirme çäreleriniň 2022-nji ýylyň başlaryndan bäri Russiýany 450 milliard ýewro (490 milliard dollar) möçberinde girdejiden mahrum edendigini aýdýar.
Ýewropalylar Russiýa garşy girizilen sanksiýalary iň bolmanda bölekleýin ýatyrmagyň meselelerine garaýarmy?
Men bu sorag boýunça dowamly “ýok” ýa-da “biz muny ret ederis” diýen sada jogaplary eşidýärin.
Resmiler Russiýanyň Ukraina garşy dron we raketa hüjümlerini dowam etdirmegine ünsi çekýärler, şeýle-de soňky ÝB ýygnagynda basyşy gowşatmak däl, gaýtam güýçlendirmek barada kabul edilen netijelere salgylanýarlar.
Ýewropa Geňeşiniň 20-nji martda Ukraina boýunça geçiren ýygnagynda bu babatda şu esasy netije kabul edildi:
“Ýewropa Bileleşigi Russiýa boýunça basyşy güýçlendirmäge, şol sanda täze sanksiýalary girizmäge hem-de häzirki bar bolan çäreleri güýçlendirmäge taýýar ýagdaýda galýar”
Ýewropa Komissiýasy Bileleşige agza döwletleri heniz täze sanksiýa bukjalaryny ara alyp maslahatlaşmaga çagyrmady. Bu şeýle bukjalaryň 17-njisi bolar, ýöne olar sanksiýalardan sowlup geçilmeginiň öňüni almak ýaly meselelere garaýarlar.
ÝB sanksiýalarynyň ýatyrylmagy biragyzdan ylalaşylygy talap edýär
Ýewropa Geňeşiniň 20-nji martda geçiren ýygnagynda kabul edilen netijeler Ýewropa Bileleşigine agza 27 ýurduň 26-sy tarapyndan tassyklandy. Kim ylalaşmady? Wengriýa. Ol öňden bäri ÝB sanksiýalaryny tankytlap gelýär.
Bu, bir jähetden möhüm bolup durýar: ÝB sanksiýalaryny ýatyrmaklyk biragyzdan ylalaşylmagyny talap edýär – bu bolsa, edil häzir şeýle däl. Ýokarda hem bellenilşi ýaly, agza döwletleriň ençemesi has köp sanksiýalara çagyrýar, has az sanksiýalara däl. Ýöne şeýle bir ýagdaý bar: ähli sanksiýa bukjalary her alty aýdan bir gezek, ýanwar we iýul aýlarynda uzaldylmaly – bu hem bir agyzdan tassyklanylmagy talap edýär.
Şonda Wengriýa we, megerem başgalar-da, goşulyşyp sanksiýalary gowşatmaga başlamak isläp bilerler. Budapeşt ýanwarda tutuş sanksiýalar toplumyna howp abandyrdy we diňe rus nebitiniň Wengriýa iberilmäge dowam etdirilmegi boýunça ýazmaça kepillik alandan soňra ýaşyl çyra ýakdy.
Meniň söhbetdeş bolan ÝB resmilerim iýulda sanksiýalary uzaltmagyň nähili boljakdygy, özleriniň bitewi karar kabul etmek üçin, nämelere egilişik etmeli boljakdyklary barasynda eýýäm howatyrlanyp başladylar.
Iýun aýynyň ahyrynda boljak ÝB sammitinde bu babatda intensiw söwdalaşmalar bolup biler, Budapeşt doňdurylan has köp ÝB gaznalaryna göz gyzdyrýar, bir topar agza döwletler tomus paslyna çenli Kiýew bilen agzalyk gepleşiklerine başlamak isleýär – Budapeşt şu wagta çenli munuň öňüni baglap gelýär.
Käbir banklary SWIFT ulgamyna gaýtadan birikdirmeklik hem-de rus dökünleriniň Bileleşige import edilmegine rugsat bermeklik bu babatda amala aşyrylmagy aňsat çärelerdir. Ýöne bu, elbetde, şol wagtlar Ukrainada ýagdaýlaryň nähili boljakdygyna bagly bolar.
Ýöne, bir zat aýdyňdyr: ýewropaly diplomatlaryň gyssagly ret etmelerine garamazdan, Moskwa tohum ekdi. Bu barada bir ýewropaly diplomat maňa şeýle gürrüň berdi:
“Meniňçe ruslar bu babatda akylly ‘salami tilsimine’ ýüz urýarlar. Olar ýaraşyk gepleşiklerine bir topar talaplar bilen gelýärler, aslynda, bu talaplar has giň möçberli parahatçylyk ylalaşygy maslahatlaşmalaryna degişlidir. Bu gezek biz ‘telekeçi gözi’ bilen çemeleşmelidiris hem-de bu kuwwatly guraly diňe amatly bahadan bermelidiris” diýip, ýewropaly diplomat aýtdy.
Baha nähili bolanda amatly bolýar? Ýewropaly resmiler bu babatda Kiýewiň berjek jogabyna garaşarlar. Ýöne meniň gürleşen adamlaryma görä, ylalaşygyň çarçuwasy front çyzygynda çaknyşygyň doňdurylmagynyň öwezine sanksiýalaryň çäkli görnüşde gowşadylmagyny, basylyp alnan çäkleriň rus territoriýalary hökmünde ykrar edilmezligini, Ukrainanyň Günbatar ýaraglary bilen üpjün edilmeginiň dowam etdirilmegini, hem-de ylalaşyk bozulsa sanksiýalaryň gaýtarylyp getirilmegini öz içine alyp biler.
Bu ýerde sorag, eýsem, Brýussel we Kiýew Moskwany şeýle ylalaşyga razy edip bilermi, Birleşen Ştatlar bu babatda nähili pikirde bolar?
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.
Forum