Şu günler Türkmenistanda oba hojalyk ekinlerine ideg işleriniň gyzgalaňly dowam edýän döwründe, pudakdaky kärhanalarda ýaramaz iş şertleri, zähmet haklarynyň pes bolmagy bilen bagly ýagdaýlar sebäpli işçileriň köpçülikleýin öz islegleri boýunça işden çykmagy bilen bagly wakalar köpelýär.
“Türkmenobahyzmat” döwlet birleşiginiň Mary welaýat şahamçasynda işden çykan mehanizatorlaryň ençemesi özleriniň daşary ýurt döwletlerinde has oňat iş mümkinçiliklerini tapyp bilýändiklerini aýdýarlar.
“Obahyzmatyň işgärleri köpçülikleýin işden çykyp başladylar. Olaryň ençemesi öňünden duýdurmazdan, iş gözleginde daşary ýurtlara çykyp gidýärler” diýip, bir inžener Azatlyk Radiosynyň habarçysy bilen gürrüňdeşlikde aýtdy.
Şu günler Türkmenistanda möwsümleýin oba hojalyk işleri alnyp barylýar: gowaça meýdanlary ekişe taýýarlanýar, bugdaý ekilen meýdanlar mineral dökünler bilen iýmitlendirilýär, ösüş suwlary tutulýar, şeýle-de ýeralma, gök-bakja we beýleki azyklyk ekinlere ideg işleri dowam edýär.
Hususan-da, gowaça meýdanlaryndaky ekişe taýýarlyk işleri mehanizatorlaryň zähmetini, tehnika işini talap edýär.
'Işçiler duýdansyz gidýär'
“Maryobahyzmat” önümçilik birleşiginde Azatlyk Radiosynyň habarçysy bilen gürrüňdeş bolan işgärler şu wagta çenli özleriniň ençeme kärdeşiniň, öňünden duýduryş bermezden, Russiýa ýa-da beýleki daşary ýurt döwletlerine iş gözleginde gidendiklerini aýdýarlar.
“Käbirleri telefonlaryny öçürip, barjak ýurtlaryna barandan soňra, messenjerlerden hat iberip, işlerini terk edendiklerini aýdýarlar” diýip, maryly inžener aýdýar.
Ol şeýle ýagdaýda kärhananyň käbir kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny, öňünden taýýarlyksyz täze işgäriň gözlegine çykmagyň hem-de olary ýetişdirmegiň wagt talap edýändigini aýdýarlar.
“Iň bolmanda, öňünden duýdursalar, biz täze işgär tapardyk, häzir ‘paraňyzam gerek däl, puluňyzam gerek däl, işleseňiz bolýar’ diýsegem, adam tapamyzok. Işgär tapylan halatynda hem, öň tehnika dolandyryp görmedik, ýaňy bir harby gullugy tamamlan oglanlar işe gelýär. Olara tehnika dolandyrmagy doly öwredýänçäň, 4-5 aý gerek boýar” diýip, tehnikalara hyzmat ediş edarasynyň bir hünärmeni aýdýar.
Bu döwlet birleşigi Türkmenistanda oba hojalyk işini tehniki hyzmatlar bilen üpjün etmegi öz üstüne alýar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy köpçülikleýin iş terk etme tolkunynda “Türkmenobahyzmat” kärhanasyndaky işini terk edip, daşary ýurtlara çykmagy başaran birnäçe maryly mehanizator bilen gürrüňdeş bolmagy başardy.
Zähmet haky
“Biziň Türkmenistanda bir ýylda alýan aýlygymyzy bu ýurtda bir aýda berýärler” diýip, maryly mehanizator aýdýar.
Türkmenistanlylar köplenç iş, eklenç gözleginde Russiýa, Türkiýe ýaly daşary ýurt döwletlerine çykýarlar.
“Biz daşary ýurt döwletine çykyp, özümizi gerekli adam hökmünde duýup başladyk, öňler gul ýaly işleýän ekenik” diýip, mehanizator aýdýar.
Ol Türkmenistanda özleriniň 2 müň manat çemesi zähmet hakyny alandyklaryny, bu puluň maşgala eklemäge ýetmändigini gürrüň berýär.
“2 müň manat pul meniň özüme-de ýetenok, üstesine maşgala eklemeli. Işiň gapdalyndan hem girdeji gazanyp bolmaýar, öňler hususy hojalyklaryň ekerançylyk meýdanlaryny sürüp, tekizläp 5-10 manat gapdaldan girdeji gazanardyk. Soňky wagtlarda ýolbaşçylar şol bäş manadyň bir manadyny bize berip, galanlaryny özleri alyp başladylar” diýip, mehanizator aýdýar.
Ol özlerine döwlet tarapyndan ynanylan tehnikalar bilen esasy işiň gapdalyndan hususy hojalyklarda işläp, näçe girdeji gazansalar, şonuň azyndan 80 göterimini ýolbaşçylara geçirmeli bolandyklaryny, bu ýagdaýyň bolsa, özlerine goşmaça girdeji gazanmaga mümkinçilik bermändigini gürrüň berýär.
Türkmenistanda 2 müň manat walýutanyň gara bazardaky alyş-çalyş bahasynda tas 100 dollara, resmi kurs boýunça takmynan 570 dollara barabar bolýar.
“Türkmenobahyzmat” döwlet birleşigi 2024-nji ýylda Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrliginden bölünip aýryldy.
Türkmenistanda bu pudakda işläp, ýurtdan çykmagy başaran maryly mehanizatorlar zähmet haklary bilen bir hatarda iş şertleriniň hem ýaramaz bolandygyny aýdýarlar.
“Meselem, bir ekerançylyk meýdanynda ekişe gatnaşyp ýören bolsaň, duýdansyz gelip, başga etraplardaky ýokary wezipeli emeldarlaryň ekeraançylyk ýerlerinde işlemegi talap edýärler. Şeýle ýagdaýda, biz käwagt çola etraplara gidip, 15-20 günläp öz tehnikalarymyzda bolmaly bolýarys. Bu biziň lapymyzy keç edýär. Üstesine, bu zatlar üçin goşmaça hak tölenmeýär” diýip, maryly mehanizator aýdýar.
Ol daşary ýurt döwletinde birmeňzeş işleri ýerine ýetirip, has köp zähmet hakyny alýandygyny we has oňat şertlerde işleýändigini aýdýar.
Tehniki üpjünçilik
“Daşary ýurtda biziň alýan aýlygymyzdan daşary tehnikalarymyz hem ýangyç, ätiýaç şaýlar bilen üpjün edilýär. Türkmenistandaky ýaly almadyk zadyňa ‘aldym’ diýip, gol goýdurmaýarlar” diýip, mehanizator öňki işinde döwlet tarapyndan üpjün edilen serişdelere salgylanýar.
Ol “Maryobahyzmat” önümçilik birleşiginde işlän döwürlerinde özleriniň her bir tehnika üçin 200-300 litr möçberinde dizel ýangyjyny, hem-de ätiýaç şaýlaryny kabul edip alandyklary barada dürli kagyzlara gol çekendiklerini, ýöne şeýle serişdeler bilen özleriniň üpjün edilmändiklerini gürrüň berýär.
“Bu ýerde olar ýaly zat ýok. Üstesine, alýan aýlygym özüme gün görmäge-de, maşgalamy eklemäge-de ýetýär” diýip, mehanizator aýdýar.
Azatlyk Radiosy howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli, onuň şahsy maglumatlaryny aýan etmekden, şeýle-de onuň häzirki wagtda işleýän ýurduny agzamakdan saklanýar.
“Öňler tehnikalarymyzy abat saklamak üçin hem-de özümiz hem işde aman galmak üçin, beýleki mehanizatorlaryň traktorlaryndan ätiýaç şaýlaryny birugsat alýan pursatlarymyz bolýardy. Ýöne täze ýurdumda beýle zatlara zerurlyk ýok” diýip, “Maryobahyzmat” önümçilik birleşigindäki işini terk edip, daşary ýurt döwletine çykan türkmenistanly mehanizator aýdýar.
Üstesine, döwlet guramçylygynda geçirilýän mejbury çärelere, şol sanda bag ekişine, ýa-da beýleki köpçülik dabaralaryna çekilmek howpy ýok diýip, ol sözüniň üstüni ýetirýär.
Önümçilik birleşiginde Azatlyk Radiosynyň habarçysy bilen gürrüňdeş bolan beýleki bir hünärmen Mary welaýatynyň ekerançylyk meýdanlarynda “John Deere” ýa-da “Belarus” traktorlaryny dolandyryp ýörkä, tehnikalaryny açyk meýdanda taşlap, açaryny hem içinde goýup işden gidýän mehanizatorlaryň bolandygyny aýdýar.
Azatlyk Radiosy bu maglumatlar boýunça “Maryobahyzmat” önümçilik birleşiginden hem-de “Türkmenobahyzmat” döwlet birleşiginden resmi teswir alyp bilmeýär.
Galyberse-de, Türkmenistanda ilatyň iş bilen üpjünçiligi boýunça resmi statistikalar ýöredilmeýär. Şonuň üçin, soňky köpçülikleýin işden çykmalarda anyk näçe adamyň işden çykyp, näçe adamyň işde galandygy barada anyk sanlar hödürlenmeýär.
2022-nji ýylyň dekabr aýynda geçirilen iň soňky ilat ýazuwynyň netijelerine görä, oba hojalyk pudagy onlarça müň adamy iş bilen üpjün edýär, Mary welaýatynda 65 müň çemesi raýat daýhan birleşiklerde kärendeçi bolup işleýär.
Synçylar ýurtda ykdysady şertleriň ýaramazlaşmagy bilen, iş, eklenç gözleginde daşary ýurtlara çykmaga isleg bildirýän raýatlaryň sanynyň artýandygyny aýdýarlar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.
Forum